O nowych strategiach działania na rynku energii elektrycznej pisze dr inż. Leszek Jurdziak w monografii <strong>"Analiza ekonomiczna funkcjonowania kopalni węgla brunatnego i elektrowni z wykorzystaniem modelu bilateralnego monopolu, metod optymalizacji kopalń odkrywkowych i teorii gier".</strong> Liberalizacja i restrukturyzacja tego rynku, uwolnienie cen energii oraz węgla brunatnego zmienia zasady współpracy między kopalniami a elektrowniami. Dr inż. Jurdziak pisze o kopalni i elektrowni jako bilateralnym monopolu (BM). Łączy optymalizację kopalń odkrywkowych z teorią gier i pokazuje jak współpraca może prowadzić do maksymalizacji łącznego zysku, a brak kooperacji - do suboptymalnych rozwiązań zmniejszających wykorzystanie zasobów węgla. Jak tłumaczy naukowiec, optymalizacja i analiza wrażliwości zagnieżdżonych wyrobisk docelowych na zmianę ceny bazowej węgla pozwoliły na znalezienie rozwiązania dla BM kopalni i elektrowni zdeterminowanego zarówno w zakresie wielkości i kształtu wyrobiska docelowego maksymalizującego łączne zyski, jak i ceny węgla.
Dopuszczenie zmiany wyrobiska docelowego przez kopalnię sprawia, że negocjacje ceny węgla z elektrownią przestają być antagonistyczną grą o sumie stałej i mogą być traktowane, jako dwuetapowa, kooperacyjna gra o sumie zmiennej. W pierwszym etapie (kooperacyjnym) należałoby wybrać wyrobisko docelowe maksymalizujące łączne zyski, a w drugim (niekooperacyjnym), powinien zostać zaakceptowany i dokonany podział zysku determinujący cenę transferową węgla. Istnienie asymetrii informacji (przewaga znajomości złoża) oraz dysponowanie przez kopalnię strategią dominującą (wybór wyrobiska maksymalizującego własne zyski, a nie łączny zysk BM) zachęcają ją do oportunizmu tym bardziej im negocjowana cena jest niższa od ceny optymalnej.
Do wypracowania sprawiedliwego podziału łącznego zysku autor zaproponował schemat arbitrażowy Nasha, pozwalający na uwzględnienie pozycji przetargowych obu stron w negocjacjach. Pokazał sposób jego wykorzystania w negocjacjach strategicznych (w długim okresie) i taktycznych (w krótkim okresie). Zwrócił uwagę na zagrożenie wykorzystania strategii gróźb obejmujących strajk (gróźb wstrzymania dostaw/odbioru węgla) w celu poprawienia swojej pozycji przetargowej.
Doktor omawia zmiany cen węgla brunatnego w okresie ich regulacji i zatwierdzania przez Prezesa URE (przed 2003r.) i proponuje metodykę kształtowania formuły cenowej w warunkach rynkowych. Jego zdaniem, cena bazowa powinna być wyznaczana, by maksymalizować łączny zysk BM, a wskaźnik jakości, by odzwierciedlał wpływ jakości węgla na jego użyteczności dla elektrowni.
Jurdziak przedstawia nowatorską technikę wykreślenia poziomic ceny węgla na wykresie rozkładu zysku pomiędzy obie strony BM. Pozwala ona nie tylko przedstawić wizualnie wpływ wyboru ceny i wyrobiska na podział łącznego zysku, lecz również zmierzyć zachętę kopalni do oportunizmu.
Oprócz schematu arbitrażowego Nasha przedstawia szereg innych metod podziału zysku wraz z odpowiednimi formułami cenowymi węgla. Autor wyróżnia podział prowadzący do równych stóp zysku bez uwzględnienia kosztów zakupu paliwa, gdyż zapewnia on kopalni i elektrowni taką samą stopę zysku, jaką osiągnąłby zintegrowany pionowo koncern energetyczny.
Przedstawienie relacji obu stron BM jako gry typu "dylemat więźnia" uwypukliło sprzeczność racjonalności indywidualnej i grupowej. Rozkład wypłat w tej grze powinien skłaniać elektrownię do kooperacji, gdyż zachęca kopalnię do oportunizmu. Dr Jurdzial zaproponował algorytm negocjacyjny bazujący na skutecznej ewolucyjnie strategii działania "wet za wet" prowadzący do kooperacji. Analiza tej gry raz jeszcze dobitnie potwierdziła, że rozwiązania należy szukać w optymalnym doborze wyrobiska docelowego do wymagań rynku energii elektrycznej, a nie w przeciągających się negocjacjach ceny węgla. Spory grożą bowiem realizacją wariantu suboptymalnego w sensie Pareto - zmniejszającego łączny zysk BM i zasoby przemysłowe węgla.
Dr inż. Leszek Jurdziak jest adiunktem na Wydziale Geoinżynierii, Górnictwa i Geologii Politechniki Wrocławskiej i wykładowcą w Polsko-Amerykańskiej Szkole Biznesu przy Politechnice Wrocławskiej i Krakowskiej. Ukończył matematykę stosowaną na Wydziale Podstawowych Problemów Techniki (1982) oraz Wydział Górniczy (1988) Politechniki Wrocławskiej. Specjalizuje się w zastosowaniach matematyki, metod komputerowych i ekonomii w górnictwie. W swoim dorobku ma prawie 120 publikacji. Jest członkiem European Economic Association, International Association for Energy Economics oraz International Association for Mathematical Geosciences. UCZ
PAP - Nauka w Polsce
bsz
Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.
