Zdaniem prof. Friszkego, Krystyna Kersten jako badacz historii odznaczała się głębokim spojrzeniem, głębią analizy procesów historycznych i społecznych. "Była najwybitniejszym historykiem w naszym środowisku" - dodał.

Wspominając biografię naukową Krystyny Kersten zauważył, iż: "okres partyjny zaowocował jedną książką o historii PKWN z 1965 r., której ona sama później nie lubiła".

"Równolegle - mówił Friszke - prowadziła badania nad procesami społecznymi, przesiedleniami ludności. Jej największe dzieło z tego okresu to wielka książka o migracjach, o repatriacjach, przesiedleniach w pierwszych latach powojennych pt. +Repatriacje ludności polskiej po II wojnie światowej: studium historyczne+, wydana w roku 1974 w małym nakładzie. Świetnie napisana i będąca przykładem doskonałej socjologicznej analizy, demograficznej, statystycznej. Świetna rzecz. Nie do zastąpienia do dnia dzisiejszego" - ocenił.

"Po oddaniu legitymacji partyjnej w 1968 roku w proteście przeciw inwazji na Czechosłowację, Krystyna Kersten uważana była za dysydentkę. Wtedy też legitymację oddał Bronisław Geremek, Jerzy Jedlicki i prof. Łepkowski" - przypomniał prof. Friszke.

Dodaje, że w latach 70. była związana z kręgami wywodzącymi się z PZPR, ale szukającymi drogi do środowisk opozycji: KOR-u i Towarzystwa Kursów Naukowych, z którym była szczególnie związana poprzez męża. "Był to dla uczonej czas budowania podstaw historii politycznej Polski powojennej".

Zdaniem prof. Friszkego, te starania zaczęły przynosić efekty w latach 1980-1981, kiedy Krystyna Kersten była współpracowniczką "Tygodnika Solidarność".

"Wtedy - wspomniał - zamieściła tam kilka bardzo ważnych tekstów, m.in. korektę książki o PKWN-ie, a także bardzo ważny tekst o zbrodni kieleckiej w roku 1946. Wtedy też, w 1981 r., napisała pierwszą syntetyczną historię PRL-u, tzn. pierwszego dziesięciolecia powojennej Polski i ta książka miała być wydrukowana na Boże Narodzenie roku 1981 w +Tygodniku Solidarność+. No, i oczywiście podzieliła los +Tygodnika+" - opowiadał.

Książka ta - powiedział prof. Friszke - wyszła później w podziemiu w roku 1982 i zapoczątkowała bardzo ważny okres działalności Krystyny Kersten w drugim obiegu wydawniczym; profesor należała do najważniejszych autorów drugiego obiegu.

I tutaj szczególnie - zaznaczył prof. Friszke - "trzeba wymienić książkę +Narodziny systemu władzy+, która była wynikiem wielu lat pracy, m.in. badań dotyczących ostatniego okresu II wojny światowej, relacji między mocarstwami, analizy dokumentów życia politycznego, które pokazywały budowanie systemu władzy komunistycznej w Polsce". Podobnie wielkim wydarzeniem i bardzo istotnym dziełem była jej książka o Jałcie wydana w roku 1989.

Według prof. Friszkego, Krystyna Kersten dbała, by pisanie historii nie stanowiło przedłużenia poglądów politycznych czy ideologicznych. "Nie zamieniała historyka w sędziego lub prokuratora, mimo że należała do inicjatorów badań nad problemami trudnymi, zwłaszcza relacjami polsko-żydowskimi, o czym świadczy wydana na początku lat 90. książka +Polacy. Żydzi. Komunizm+, zawierająca bardzo ważne analizy".

Krystyna Kersten - mówił prof. Friszke - opiekowała się młodymi badaczami, którzy zajmowali się tematyką mniejszości. "Był to nie tylko wyraz jej zainteresowań, ale sposób patrzenia na polskość jako na pluralizm, jako na polskość wielobarwną" - powiedział.

Kersten zmarła w czwartek po długiej i ciężkiej chorobie. Miała 77 lat. ABE

PAP - Nauka w Polsce

bsz