Przy okazji zbliżającego się Święta Niepodległości dyrektor w rozmowie w podcastowym Studiu PAP przyznał, że choć dziś „mamy bardzo dużą paletę różnych działań, które na 11 listopada można wykonać”, to wciąż przydałoby się więcej scenariuszy z przykładami, jak świętować.

- Nikt w Polsce nie ma problemu, żeby odpowiedzieć na pytanie, co powinno się robić w Wigilię. Mamy ogromne bogactwo, zróżnicowanie regionalne, też między rodzinami to się różni. Mamy i stare tradycje, i te nowsze, tak jak PRL-owski karp, i zupełnie nowe jak amerykanizowany Santa Claus albo święta pod palmami. A jednak to bogactwo nie sprawia, że się rozchodzimy. To bogactwo składa się razem na pewną dodatkową wartość, jaką jest polskie Boże Narodzenie. W podobny sposób warto myśleć o naszych świętach państwowych – podkreślił Marcin Napiórkowski.

– I co najważniejsze – to, że ktoś ma na Wigilię inne menu od mojego, nie oznacza, że powinniśmy wejść teraz w rywalizację, co jest jedynym polskim prawdziwym menu: barszcz kontra zupa grzybowa. Nie znaczy to, że każdy, kto je barszcz (ja jestem z drużyny zupy grzybowej), jest zdrajcą ojczyzny. Oznacza to, że Polska jest wielka i dla wszystkich starczy miejsca – dodał semiotyk kultury z Uniwersytetu Warszawskiego.

W jego ocenie bez wspólnego świętowania nie można bowiem wykształcić wspólnej pamięci narodowej, a jej brak może przyczynić się do zjawiska atomizacji.  

- W pamięci zbiorowej potrzebujemy zewnętrznych nośników, potrzebujemy praktyk i ceremonii po to, żeby ta pamięć nie zginęła, żeby tę pamięć dało się przekazać dalej, żebyśmy mogli ją synchronizować. Bez wspólnego świętowania jesteśmy skazani na atomizację. I dzisiaj nie brakuje na świecie ludzi, którym zależy na tym, żebyśmy my, jako Polacy, byli zatomizowani, byli oddzielni; bo oddzielnie jesteśmy słabi – mówił Marcin Napiórkowski.

W tym kontekście porównał pamięć narodową do prastarego lasu, w którym mieszają się różne gatunki, dzięki czemu ten ekosystem jest odporny na suszę, powodzie czy szkodniki.

- Nie chcemy, żeby nasza pamięć była jak pole pszenicy zasiane po horyzont, bo wtedy wystarczy jedna susza, jedna powódź, jedna mutacja rdzy brunatnej i wszyscy umieramy z głodu – opowiadał dyrektor.

Z kolei odnosząc się do obecnej w przestrzeni publicznej dezinformacji, również wokół historii, powiedział, że „niestety, instynktowną odpowiedzią wspólnoty w sytuacji zagrożenia bywa, że powinniśmy być jak jedna pięść, że powinniśmy mówić jednym głosem”.

- To pułapka. Im bardziej będziemy dążyć do tego, żeby była tylko jedna, prawdziwa, kanoniczna wersja historii Polski, tym podatniejsi będziemy na manipulację, tym podatniejsi będziemy na polaryzację. Tym łatwiej będzie wcisnąć specjalny „czerwony guzik”, który poróżni Polaków między sobą - podkreślił dyrektor. 

Z kolei pytany, czy w Polsce jest jedna wspólnota pamięci, jeden kanon pamięci narodowej, odpowiedział, że „sytuacja, w której cały naród ma jedną pamięć, jest jedna oficjalna historia, ma swoją naukową nazwę – nazywa się totalitaryzm”.

- Dlatego, tak jak mamy różne sposoby celebrowania Wigilii, które składają się na piękno i bogactwo polskiej Wigilii, mamy różne kultury pamięci w Polsce. I to jest piękne - podkreślił.

Stąd też – kontynuował Napiórkowski – opracowywana jest na zlecenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego nowa strategia w obszarze pamięci dla państwa polskiego. Jak podał dyrektor, podstawą tej strategii jest myślenie, że choć pamięć jest ważna i powinna być traktowana jak fundamentalna infrastruktura bezpieczeństwa państwa, to nie powinno się dążyć do jednolitości.

Agnieszka Kliks-Pudlik (PAP)

akp/ bar/