Międzynarodowy zespół archeologów, antropologów i specjalistów zajmujących się analizami izotopowymi, prześledził zmiany sposobu odżywiania mieszkańców ziem polskich w okresie 2200 – 1000 r. p.n.e. Badacze z kilku polskich instytucji naukowych oraz naukowcy z Litwy, Wielkiej Brytanii i Belgii analizowali dane dotyczące 192 osób, pochodzące z różnych stanowisk archeologicznych. Wyniki opublikowano w czasopiśmie Science Advances.

W wyniku badań naukowcy ustalili okres, w którym w Europie zaczęto spożywać proso. Dotychczas przyjmowano, że zdarzyło się to na terenie dzisiejszej południowo-wschodniej Polski około 1460 roku p.n.e. Nowe analizy wskazują natomiast na około 1590 rok p.n.e. 

W pochówkach m.in. z miejscowości Pielgrzymowice znaleziono szczątki zmarłych, które wskazywały na zmianę diety w ciągu życia. Taki wniosek można wysnuć z analizy tkanek. Zęby tworzą się w określonych okresach dzieciństwa i później zasadniczo nie zmieniają swojego składu, natomiast kości są przez całe życie przebudowywane. Porównanie ich składu izotopowego umożliwia więc sprawdzenie, czy dieta człowieka zmieniła się między dzieciństwem a dorosłością.

Proso włączano więc do jadłospisu stopniowo, a na początku sięgała po nie wąska grupa osób. Z czasem jednak zboże zaczęło odgrywać coraz większą rolę w gospodarce żywnościowej społeczności epoki brązu. Proso spożywano niezależnie od płci, wieku czy statusu społecznego. 

- Pojawienie się prosa w Europie wiązano dotąd z szerokimi przemianami zachodzącymi w epoce brązu, np. z rozwojem kontaktów między odległymi społecznościami, wymianą dóbr i idei, a także zwiększoną mobilnością ludności. Nowe badania nie dostarczają jednak dowodów na to, że proso rozpowszechniło się wraz z przybyciem do Polski dużych grup migrantów. Osoby spożywające proso i te, które go nie jadły, miały podobne profile archeologiczne i genetyczne. Analizy izotopów strontu wskazują, że najwcześniejsi konsumenci prosa pochodzili z terenów południowo-wschodniej Polski - wyjaśnił PAP prof. Przemysław Makarowicz z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. 

Zboże to rośnie szybko, dobrze znosi okresowe niedobory wody i może być uprawiane na glebach mniej odpowiednich dla tradycyjnych zbóż. Jego pojawienie się umożliwiło wykorzystanie terenów, które wcześniej nie miały dla rolnictwa dużego znaczenia. Było to istotne ze względu na zwiększone zapotrzebowanie na żywność i zmieniające się warunki klimatyczne w epoce brązu.

- Wprowadzenie nowej rośliny nie oznaczało rewolucji w postaci całkowitego zastąpienia pszenicy czy jęczmienia. Raczej poszerzyło możliwości gospodarowania ziemią. Społeczności z epoki brązu zaadaptowały zboże, które można było wysiewać na mniej urodzajnych glebach i które uzupełniało tradycyjne uprawy - dodał prof. Makarowicz.

Podczas badań naukowcy analizowali m.in. proporcje izotopów węgla, azotu, tlenu i strontu, a wyniki połączyli z datowaniem radiowęglowym. Wykorzystali także informacje archeologiczne i antropologiczne, dane paleoproteomiczne służące do ustalenia płci biologicznej oraz wcześniej opublikowane dane genetyczne. 

W badaniu uczestniczyli naukowcy Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, Uniwersytetu Gdańskiego, Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Muzeum Archeologicznego w Krakowie, Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN. 

Nauka w Polsce, Ewelina Krajczyńska-Wujec

ekr/ agt/