Czystek szałwiolistny to niski, wiecznie zielony rozłożysty krzew pochodzący z rejonów basenu Morza Śródziemnego. Lubi słońce i dobrze rośnie na suchych, kamienistych glebach. Ma niewielkie, owalne liście przypominające nieco fakturą liście szałwii i liczne delikatne kwiatki o białych płatkach i żółtym środku. Często jest sadzony jako roślina ozdobna, na przykład w ogródkach skalnych. Napary z liści roślin z rodzaju Cistus stosowano jako środek wspomagający w stanach osłabienia oraz przy infekcjach.

Naukowcy z Universidad Miguel Hernandez de Elche (UMH, Hiszpania) we współpracy z uniwersytetami w Namur (Belgia) i Coimbrze (Portugalia) przeprowadzili badania nad leczniczymi właściwościami czystka szałwiolistnego. Jak wykazali, bogaty w polifenole ekstrakt z tej rośliny wykazał działanie grzybobójcze. Złagodził także infekcję grzybiczą w zrekonstruowanym modelu ludzkiego naskórka.

Dermatofity to grzyby zdolne do kolonizacji tkanek bogatych w białko keratynę, takich jak skóra, włosy i paznokcie. Powodują bardzo powszechne infekcje, w tym różne rodzaje grzybicy.

Naukowcy przygotowali bogaty w polifenole ekstrakt z czystków uprawianych w ogrodach UMH i przetestowali jego działanie na różnych gatunkach grzybów. Dermatofity były szczególnie wrażliwe, zwłaszcza Trichophyton rubrum – jedna z głównych przyczyn grzybiczych zakażeń skóry – oraz Microsporum canis, który może być przenoszony ze zwierząt na ludzi. Natomiast ekstrakt nie wykazał w testowanych stężeniach działania przeciwgrzybiczego na drożdżaki, takie jak Candida albicans.

Różne gatunki czystka tradycyjnie były stosowane w preparatach miejscowych do leczenia ran, stanów zapalnych i infekcji skóry. „Medycyna tradycyjna dostarcza nam wskazówek, ale musimy eksperymentalnie ustalić, co kryje się za tymi zastosowaniami, jakie procesy biologiczne faktycznie zachodzą i w jakich warunkach mogą być przydatne» – wyjaśnił Vicente Micol Molina z UMH. Wyniki nie potwierdzają skuteczności bezpośredniego stosowania rośliny na skórę, ale raczej wskazują na potrzebę dalszych badań nad kontrolowanymi preparatami, w których znany jest skład i zachowanie ekstraktu.

Przed przetestowaniem działania ekstraktu na grzyby zespół przeanalizował jego skład za pomocą technik umożliwiających rozdzielenie i identyfikację jego cząsteczek. Jak się okazało, składa się on głównie z polifenoli, w tym garbników i flawonoidów. Poddane działaniu ekstraktu grzyby zbadano za pomocą mikroskopii elektronowej. Obrazy ujawniły istotne zmiany: duże wakuole, dezorganizację wnętrza komórki, odwarstwienie błony komórkowej i resztki komórkowe na zewnątrz komórek, co sugeruje, że niektóre komórki utraciły swoją zawartość lub pękły. Autorzy sugerują, że ekstrakt może zaburzać jednocześnie kilka procesów komórkowych grzybów, choć potrzebne są dalsze badania, aby określić, które związki odpowiadają za jego aktywność.

Ekstrakt testowano również na zrekonstruowanym ludzkim naskórku, tkance wyhodowanej w laboratorium z pierwotnych keratynocytów, komórek tworzących większość zewnętrznej warstwy skóry. Naukowcy zainfekowali tę tkankę dermatofitami, aby zbadać, czy leczenie może spowolnić infekcję i chronić barierę skórną. Ekstrakt z czystka zmniejszył obciążenie grzybicze i inwazję tkanek, zachował barierę naskórkową i zmniejszył reakcję zapalną. Nie zmniejszył przy tym żywotności keratynocytów w testowanych warunkach.

„W tym modelu i w zastosowanych stężeniach ekstrakt nie wykazywał toksyczności dla głównych komórek naskórka. To ważny wynik, choć wciąż niewystarczający, aby stwierdzić, że jest on bezpieczny w leczeniu ludzi» – zastrzegają autorzy.

Badanie wykazało również aktywność antyoksydacyjną i zdolność hamowania enzymów rozkładających składniki skóry, takie jak kolagen, elastyna i kwas hialuronowy. Wyniki te potwierdzają potrzebę dalszych badań nad ekstraktem z Cistus salviifolius, aby opracować potencjalne preparaty do stosowania miejscowego, takie jak kremy czy hydrożele Kolejne kroki obejmują badanie jego wpływu na oporne szczepy grzybów, opracowanie preparatów oraz potwierdzenie bezpieczeństwa i skuteczności w modelach zwierzęcych, a następnie w badaniach klinicznych.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ agt/