Umożliwienie ukraińskim naukowcom pobytów w Polsce, dostęp do infrastruktury badawczej czy szkolenia dotyczące aplikowania o międzynarodowe granty – m.in. w taki sposób Polska Akademia Nauk od początku wojny wspiera swoją ukraińską odpowiedniczkę.

W poniedziałek doszło do potężnego wybuchu i pożaru w centrum Kijowa. Celem ataku dronowego była Narodowa Akademia Nauk Ukrainy. Budynek został poważnie zniszczony. Mateusz Białas, dyrektor Przedstawicielstwa PAN w Kijowie, opowiedział w rozmowie z PAP, że szkody budynku akademii z połowy XIX wieku zostały spowodowane nie tylko uderzeniem uzbrojonego drona, ale też falą uderzeniową, a także późniejszą akcją gaśniczą.

Jak dodał, jeszcze w poniedziałek podawano, że w wyniku ataku życie straciła jedna osoba, jednak w późniejszych godzinach odnaleziono ciało jeszcze jednego pracownika akademii, który miał swój gabinet w miejscu, gdzie uderzył dron.

Mateusz Białas, który regularnie jeździ na Ukrainę, podkreślił, że w Ukraińskiej Akademii Nauk naukowcy wciąż pracują i prowadzą swoje badania – pomimo życia w ciągłym zagrożeniu.

– To praca w ciągłym zagrożeniu, szczególnie w ostatnich tygodniach, kiedy w Kijowie trwają ataki na masową skalę nowym rodzajem dronów odrzutowych, które są znacznie trudniejsze do zestrzelenia. To też praca z bardzo dużymi ograniczeniami finansowymi, sprzętowymi, obecnie w trudnych warunkach lokalowych. Ogromnie podziwiam kolegów z Ukrainy, że wciąż pracują i pozostali w nauce. My staramy się ich w tym wspierać, jak możemy i jak umiemy – mówił Mateusz Białas.

Polska Akademia Nauk już na kilka dni po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny w 2022 r. uruchomiła pierwszy program wsparcia dla ukraińskiej nauki.

Obecne akademia prowadzi program finansujący długoterminowe (kilkumiesięczne) pobyty naukowców z Ukrainy w Polsce i ich pracę w instytutach PAN. Jak podał rozmówca, w 2025 r. program objął 40 osób (pobyty 1-6-miesięczne), w 2026 r. program obejmie 38 osób (pobyty 2-8-miesięczne), a w 2027 r. kolejnych 37 osób (pobyty 1-4-miesięczne, również te rozpoczęte w br.). Budżet programu na te trzy podane lata wynosi ponad 2,4 mln zł. Możliwe, że na przyszły rok będzie ogłoszony jeszcze dodatkowy nabór.

Dodatkowo PAN realizuje program przyjazdów do Polski młodych ukraińskich naukowców (do 35. roku życia) na pobyty krótkoterminowe. Jak podkreślał Białas, wspieranie mobilności jest kluczowe, ponieważ umożliwia pracę w spokojnych warunkach, a także zacieśnia relacje z polskimi instytucjami naukowymi.

- Finansowanie jednostek naukowo-badawczych ze środków państwa ukraińskiego, ze zrozumiałych przyczyn, jest mocno ograniczone, dlatego staramy się wspierać ukraińskich naukowców poprzez wzmacnianie ich mobilności, pobyty w Polsce, rozwój kompetencji miękkich, organizację szkoleń, możliwość korzystania z infrastruktury badawczej w polskich jednostkach – wyliczał przedstawiciel PAN.

Dodał, że ta współpraca jest bardzo istotna również dla polskich instytucji. - Pamiętajmy, że w wielu dziedzinach Ukraina ma unikatowe doświadczenie i nie mówimy tutaj wyłącznie o technologiach wojskowych, ale np. również w psychologii, w tym w badaniach dotyczących stresu pourazowego (PTSD) czy w kwestiach ochrony środowiska na terenach po działaniach wojennych - podkreślił.

Na początku września PAN zorganizowała też tygodniowy pobyt studyjny w Polsce dla ukraińskich i polskich naukowców, głównie z dziedziny nauk ścisłych. – To był intensywny szkoleniowo tydzień zarówno z przygotowywania wniosków grantowych, jak i prezentacji wyników badań. Wspieranie rozwoju tego typu kompetencji jest kluczowe w karierze naukowej, szczególnie przy budowaniu zespołu badawczych czy wspólnym aplikowaniu o międzynarodowe granty – mówił Białas.

Przedstawicielstwo PAN w Kijowie formalnie wciąż ma tam swoje biuro, jednak jego działalność została czasowo przeniesiona do Polski. Mateusz Białas regularnie jeździ jednak na Ukrainę m.in. właśnie do Kijowa, gdzie realizowane są wspólne konferencje i wydarzenia naukowe. Jak opowiadał, ostatni raz był tam dwa tygodnie temu, kiedy musiał posprzątać zbombardowany przez dron magazyn, w którym znajdowała się część wyposażenia biura Przedstawicielstwa PAN.

W poniedziałek polskie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Polska Akademia Nauk wyraziły solidarność z ukraińską społecznością akademicką i potępiły akt rosyjskiej agresji na instytucję naukową. (PAP)

Agnieszka Kliks-Pudlik (PAP)

akp/ zan/