Badaniem ciemnej materii, neutrin i fal grawitacyjnych zajmie się Międzynarodowy Instytut Astrofizyki Cząstek Polskiej Akademii Nauk (MIAC PAN, Astrocent). W obszarze pomiędzy astronomią i fizyką kryją się wspaniałe możliwości – powiedział noblista Barry Barish w piątek w Warszawie podczas uroczystej inauguracji prac instytutu.
Międzynarodowy Instytut Astrofizyki Cząstek działa jako samodzielna jednostka Polskiej Akademii Nauk od 1 marca 2026 r. W piątek odbyło się inauguracyjne posiedzenie Międzynarodowej Rady Naukowej instytutu.
Podczas wykładu inauguracyjnego laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki, prof. Barry Barish, nagrodzony za badania fal grawitacyjnych, zaznaczył, że obszar pomiędzy fizyką a astronomią to „dolina”, która jeszcze nie jest w pełni zagospodarowana. Wymaga ona wypracowania własnych, unikalnych technik i infrastruktury, a nie tylko metod znanych z dużych akceleratorów. W jego ocenie Astrocent z tych sposobności skorzysta.
Motto nowej placówki to: „Badamy ukryty Wszechświat". Naukowcy z Astrocentu skupiają się bowiem na zjawiskach i cząstkach, których nie można zaobserwować za pomocą tradycyjnych teleskopów optycznych. Wśród zainteresowań badaczy znajduje się ciemna materia, która tworzy większość masy we Wszechświecie, ale nie emituje ani nie odbija światła. Instytut analizuje również neutrina – przenikające przez materię cząstki elementarne niemal pozbawione masy – oraz fale grawitacyjne, czyli zmarszczki czasoprzestrzeni wywołane przez gwałtowne zdarzenia kosmiczne, takie jak zderzenia czarnych dziur.
Prowadzenie tych obserwacji wymaga rejestrowania niezwykle słabych sygnałów z kosmosu. Z tego powodu fizycy teoretyczni i eksperymentalni pracują wspólnie z inżynierami nad nową aparaturą badawczą. Astrocent łączy więc badania podstawowe z rozwojem technologii dla eksperymentów fizycznych.
Zespół, który tworzy Astrocent, uczestniczy w dużych międzynarodowych projektach dotyczących ciemnej materii, fal grawitacyjnych i neutrin, m.in. DarkSide-20k, DEAP-3600, Advanced Virgo, Einstein Telescope, Hyper-Kamiokande i KM3NeT.
- Instytut nie jest już nasionkiem, ale drzewem – powiedział dyrektor placówki prof. Leszek Roszkowski. I dodał, że zanim jednak to drzewo dojrzeje, wymagać będzie wiele uwagi.
Astrocent powstał 1 lipca 2018 r. jako „Astrocent: Centrum Naukowo-Technologiczne Astrofizyki Cząstek", początkowo działające w ramach Centrum Astronomicznego im. Mikołaja Kopernika Polskiej Akademii Nauk. Jego rozwój był możliwy dzięki wsparciu w wysokości blisko 38 mln zł, przyznanemu przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej w ramach programu Międzynarodowe Agendy Badawcze.
Przekształcenie Astrocentu w samodzielny instytut jest wspierane przez pakiet finansowania europejskiego i krajowego o łącznej wartości 30 mln euro. Obejmuje on 15 mln euro z sześcioletniego projektu Astrocent Plus, finansowanego z programu Horizon Europe w ramach działania Teaming for Excellence, a także 7 mln euro przyznanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz 8 mln euro z Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. (PAP)
lt/ bar/
Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.
