W sali Kolumnowej Sejmu naukowcy, politycy oraz przedstawiciele organizacji społecznych dyskutowali w poniedziałek o potrzebie oparcia polityki państwa na faktach naukowych i przygotowaniu Polski na skutki zmian klimatu.

W opublikowanym w ramach wydarzenia dokumencie z wnioskami i rekomendacjami specjaliści podsumowali, że w 2050 r. skutki zmian klimatu będą bardzo kosztowne. Jeśli Polska konsekwentnie realizować będzie globalne cele klimatyczne, koszty te wyniosą około 84 mld zł rocznie. Spowolnienie transformacji może jednak zwiększyć ten rachunek do 124 mld zł rocznie, czyli 2,2 proc. PKB. Różnica między tymi scenariuszami to ponad 40 mld zł każdego roku.

W dokumencie naukowcy zawarli 13 rekomendacji dotyczących ochrony kraju przed skutkami zmian klimatu. Propozycje podzielono na trzy obszary: bezpieczeństwo obywateli i gospodarki, bezpieczeństwo środowiskowe oraz bezpieczeństwo narodowe.

Wśród rekomendacji w ramach pierwszego filaru specjaliści wymienili ocenę odporności szpitali na ekstremalne zjawiska pogodowe. Zwrócili też uwagę na potrzebę ochrony rolnictwa oraz przyjęcie prawa klimatycznego, które zmniejszy ryzyko regulacyjne dla firm. Zaproponowano też wprowadzenie zasady oceny ryzyka klimatycznego w dokumentach strategicznych.

W części dotyczącej środowiska naukowcy zaproponowali uznanie przyrody za infrastrukturę krytyczną. Oznacza to m.in. ochronę rzek, lasów i mokradeł jako naturalnych barier chroniących przed suszą i powodzią. W miastach zaproponowano zwiększenie liczby drzew oraz zapewnienie dostępu do wody jako odnawialnego zasobu.

Kolejny punkt dotyczy włączenia spraw klimatycznych do strategii obronnych. Rekomendacje obejmują m.in. wzmocnienie kadrowe służb ratowniczych, rozszerzenie analityki wojskowej o czynniki pogodowe oraz budowę odporności społeczeństwa na dezinformację ze środków przeznaczonych na obronność.

– Zapewnienie bezpieczeństwa klimatycznego jest fundamentalnym obowiązkiem konstytucyjnym państwa – powiedziała podczas jednego z paneli mec. Agnieszka Warso-Buchanan z fundacji ClientEarth Prawnicy dla Ziemi. Powołała się przy tym na Europejski Trybunał Praw Człowieka oraz Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, które w ostatnich dwóch latach stwierdziły, że państwa są zobowiązane do chronienia klimatu, co wynika z obowiązujących traktatów, konwencji, a także prawa zwyczajowego.

Eksperci zwracali też uwagę na bezpośredni wpływ kryzysu na zdrowie publiczne. – Zmiana klimatu zaostrza istniejące choroby, więc można ją nazwać mnożnikiem ryzyka zdrowotnego – wskazała dr Alicja Baska z Polskiego Towarzystwa Medycyny Stylu Życia oraz European Lifestyle Medicine Council.

Dr Baska zaznaczyła, że fale upałów uderzają przede wszystkim w osoby starsze, przewlekle chore, kobiety w ciąży oraz dzieci. Powołała się na europejskie dane, z których wynika, że upały w Europie powodują wzrost liczby przyjęć do szpitalnych oddziałów ratunkowych o 12 proc.

Wpływ zmian klimatycznych na produkcję żywności omówiła dr Paulina Sobiesiak-Penszko (Instytut Strategii Żywnościowych Grunt). – Susza jest już od lat jednym z największych problemów i jedną z najważniejszych przyczyn, które powodują niestabilność w sektorze rolniczym, ale też w całym systemie żywnościowym. Jak policzył Polski Instytut Ekonomiczny, szacuje się, że rocznie w Polsce tracimy 6,5 mld złotych w związku z suszą. Zjawisko to nie dotyka jednego konkretnego gatunku czy uprawy. Ono wpływa bezpośrednio na cały polski system żywnościowy – powiedziała Sobiesiak-Penszko.

Z kolei na problem rosnących strat materialnych oraz kryzysu na rynku ubezpieczeń zwrócił uwagę dr hab. Marcin Kawiński, prof. SGH. – Jeżeli porównać sektor ubezpieczeniowy do kanarka w kopalni, to on już leży – zaznaczył Kawiński. Dodał, że w związku z ryzykami związanymi z kryzysem klimatycznym wiele nieruchomości będzie coraz trudniej ubezpieczyć. Rozwiązaniem problemu mogłoby być wprowadzenie ubezpieczeń obowiązkowych, co obniżyłoby koszt składki, jednak wymaga to odpowiedniego mandatu społecznego oraz długofalowej polityki państwa.

Dr hab. Zbigniew Karaczun ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego mówił, że zmiany klimatu wpływają wręcz wprost na bezpieczeństwo państw. Zmieniający się klimat zwiększa ryzyko konfliktów międzynarodowych o zasoby wody, o dostęp do surowców strategicznych, ropy naftowej, do korytarzy transportowych. Katastrofy klimatyczne nasilają konflikty wewnętrzne, niosą np. ryzyko, że wojsko zostanie obciążone dodatkowymi zadaniami wtedy, gdy publiczne służby cywilne sobie nie radzą. - To też nasilenie procesów migracyjnych i obawa przed migrantami, która buduje siłę ruchów antydemokratycznych. Zmiana klimatu to też jeden z głównych czynników dezinformacji, co zagraża istocie państwa demokratycznego - opisywał dr hab. Karaczun. - Skutki zmian klimatu to mnożnik ryzyk w świecie, który już dziś jest bardzo mocno chaotyczny w swoich zasadach.

- Żyjąc w tak chaotycznych czasach musimy zacząć korzystać z niestandardowych zabezpieczeń, np. z tzw. zielono-niebieskiej infrastruktury jako obszaru ochronnego. Bardzo ważne jest to, by uwzględniać je w strategii bezpieczeństwa i obrony państwa - wskazał specjalista.

Narodowa debata o bezpieczeństwie klimatycznym Polek i Polaków została zorganizowana przez Komitet ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk we współpracy z Pracownią na rzecz Wszystkich Istot, Koalicją Klimatyczną oraz Państwową Radą Ochrony Przyrody. Patronat nad debatą objęli Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty oraz Prezes Polskiej Akademii Nauk prof. Marek Konarzewski. (PAP)

lt/ ekr/ agt/