Jego wyniki opublikowano w czasopiśmie „Applied Research in Quality of Life” (DOI: 10.1007/s11482-026-10670-y).

Analiza objęła 7217 osób w średnim wieku 74 lat, z czego 62 proc. stanowiły kobiety. Naukowcy chcieli sprawdzić, czy jakość relacji starszych osób z dziećmi może się wiązać z funkcjonowaniem poznawczym tych pierwszych, a także, czy znaczenie ma to, jak kontakty te zmieniają się przez wiele lat.

W ciągu 16 lat uczestnicy czterokrotnie odpowiadali na pytania dotyczące tego, jak układa im się z dorosłym potomstwem. Osobno oceniano pozytywne i negatywne aspekty relacji. Pytano m.in., czy i na ile rodzice mogą liczyć na dzieci w razie poważnego problemu, czy mogą rozmawiać z nimi o swoich zmartwieniach i czy czują się przez nie rozumiani. W części dotyczącej trudności sprawdzano np. jak często dzieci mają wobec seniorów nadmierne wymagania, czy krytykują rodziców, zawodzą ich lub irytują.

Sprawność poznawczą uczestników określano przy użyciu testów psychologicznych. Obejmowały one przypominanie sobie słów (natychmiastowe i po pewnym czasie), odejmowanie kolejnych siódemek od 100 oraz liczenie wstecz. W analizach uwzględniono początkowy poziom ich funkcji poznawczych, a także wiek, wykształcenie, stan cywilny, zamożność i ogólny stan zdrowia.

Na tej podstawie naukowcy wyodrębnili pięć grup seniorów: 62 proc. z nich przez cały okres badania miało bardzo niewiele napięć i konfliktów w kontaktach z dziećmi, u 23 proc. utrzymywały się one na umiarkowanym poziomie, w 8 proc. przypadków z czasem wyraźnie zmalały, u 5 proc. pozostawały stale wysokie, a u ok. 3 proc. problemy początkowo były niewielkie, ale z biegiem lat wyraźnie narastały.

Okazało się, że właśnie ta ostatnia grupa osiągała najgorsze wyniki testów sprawności poznawczej. Z kolei osoby, które przez lata nie miały większych konfliktów ze swoimi dziećmi, wypadały w nich lepiej.

Co ciekawe, podobnej zależności nie zauważono w przypadku negatywnych relacji, które przez wiele lat utrzymywały się na stałym, wysokim poziomie. Zdaniem autorów szczególnie istotne może być więc pogarszanie się kontaktów i związany z tym narastający stres.

Zupełnie inaczej wyglądały wyniki dotyczące pozytywnych aspektów kontaktów z dziećmi. Gdy analizowano je oddzielnie, żadna ich zmiana w czasie nie była istotnie związana ze sprawnością poznawczą. Dopiero połączenie dwóch cech - zawsze bardzo dobrych relacji oraz utrzymującego się niskiego poziomu konfliktów i napięć - wiązało się z lepszym funkcjonowaniem poznawczym.

Badacze nie znaleźli natomiast dowodów, że zależności te różnią się między kobietami a mężczyznami. Problemy w stosunkach z dziećmi podobnie wpływały na matki i na ojców.

Zdaniem autorów u podstaw odkrytej korelacji może stać kilka różnych mechanizmów. Przede wszystkim długotrwałe napięcia rodzinne zwiększają stres psychiczny, ale mogą też wpływać na zachowania związane ze zdrowiem i oddziaływać na funkcjonowanie układu odpornościowego oraz hormonalnego. Na obecnym etapie są to jednak hipotezy wymagające dalszych badań.

Naukowcy zaznaczyli też, że ich badanie nie dowodzi, iż pogarszające się relacje z dziećmi same w sobie powodują osłabienie sprawności poznawczej. Uzyskane wyniki sugerują jednak, że w działaniach wspierających osoby starsze warto uwzględniać nie tylko więzi małżeńskie, ale także długotrwałą jakość kontaktów rodziców z dorosłymi dziećmi.

Katarzyna Czechowicz (PAP)

kap/ agt/