Wykryli też rozległe zmiany molekularne, których lepsze poznanie może w przyszłości pomóc w opracowaniu terapii dostosowanych do różnych biologicznych postaci depresji.

W badaniu opublikowanym na łamach pisma „Nature Medicine” naukowcy przeanalizowali tkankę hipokampa, pobraną pośmiertnie od osób z silną depresją oraz od ludzi bez zaburzeń psychicznych. W zebranych próbkach zbadali aktywność genów w niemal 500 tys. jąder komórkowych.

Skupili się na hipokampie, ponieważ jest to jeden z nielicznych obszarów mózgu, w których nowe neurony mogą powstawać również w dorosłym życiu. Struktura ta odgrywa ważną rolę w pamięci i przetwarzaniu emocji, a jej nieprawidłowe funkcjonowanie od dawna wiązane jest z pogorszeniem nastroju.

Analiza wykazała, że u osób z depresją proces powstawania nowych neuronów był zaburzony. Część rozwijających się komórek nie przechodziła prawidłowo do kolejnych etapów dojrzewania, a towarzyszyły temu zmiany aktywności wielu genów.

Może to wpływać na działanie pamięci. Hipokamp pomaga bowiem odróżniać nowe doświadczenia od podobnych wydarzeń z przeszłości. Dzięki temu mózg nie łączy ich automatycznie w jedno wspomnienie.

Zmiany u osób z depresją nie ograniczały się jednak do komórek uczestniczących w neurogenezie (powstawaniu komórek nerwowych). W obrębie całego hipokampa naukowcy wykryli także zaburzenia dotyczące połączeń między neuronami, transportu substancji wewnątrz komórek i metabolizmu. W wielu typach komórek widoczne były ponadto oznaki stresu komórkowego i aktywacji układu odpornościowego. Inaczej działały również szlaki związane z serotoniną i glutaminianem, czyli neuroprzekaźnikami uczestniczącymi w komunikacji między neuronami.

Zdaniem autorów taka różnorodność zmian może być jednym z powodów, dla których depresja przebiega bardzo różnie u poszczególnych osób. Zasugerowali, że poznanie różnych mechanizmów, które do niej prowadzą, mogłoby w przyszłości pozwolić wyróżniać jej różne podtypy i dobierać terapie do konkretnego pacjenta.

Jednym z potencjalnych kierunków badań jest w ich opinii sprawdzenie, czy przywrócenie prawidłowej neurogenezy w hipokampie mogłoby łagodzić objawy depresji u niektórych osób.

Jak podsumowali naukowcy, uzyskane wyniki pokazują, że depresji nie można dziś sprowadzać jedynie do niedoboru neuroprzekaźników, takich jak serotonina. Coraz więcej dowodów wskazuje, że obejmuje ona szersze zaburzenia, które osłabiają zdolność neuronów do przystosowywania się do stresu i zmian zachodzących w otoczeniu. Jednym z takich zaburzeń może być ograniczenie powstawania nowych komórek nerwowych.

Katarzyna Czechowicz (PAP)

kap/ zan/