W Toruniu nadal pamiętają o zmarłej w 1999 roku badaczce, która w 1945 przybyła do Torunia z Wilna i kładła podwaliny pod funkcjonowanie powołanego po II wojnie światowej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Mural poświęcony astrofizyczce powstał na bloku przy ul. Iwanowskiej 12B. Jego autorami są Marcin Gręźlikowski (Andrzej Poprostu), Magdalena Lipowiec i Łukasz Towalewski (TeeTos). Inicjatorem tego przedsięwzięcia był pracownik administracji Młodzieżowej Spółdzielni Mieszkaniowej w Toruniu Cezary Drąg. Mural ma powierzchnię 150 mkw i przybliża sylwetkę Iwanowskiej, wspomnienia i anegdoty z nią związane. Ma formę podróży na szczyt - tak podróży zawodowej, naukowej, jak i osobistej.

„Motyw szczytu oddaje także jej zamiłowanie do górskich wędrówek. Przyroda stanowi istotny element ilustracji, ponieważ natura i obcowanie z nią było jednym z najważniejszych, jak sama określała pani profesor w swojej biografii, tzw. hobbies” - czytamy na stronie internetowej Urzędu Miasta Torunia.

Na muralu przedstawiono m.in. astronomkę z walizkami, czyli scenę z 1945 roku, gdy z innymi naukowcami przybyła do grodu Kopernika, aby tworzyć nowy uniwersytet. Uwiecznione jest także granie w bambuko, któremu naukowcy oddawali się podczas dni i nocy spędzanych w obserwatorium w Piwnicach k. Torunia.

„Stawało się więc ono ich drugim domem, oddzielnym światem, w którym nie tylko pracowali, ale także umilali sobie wolne chwile aktywnością fizyczną. Pani profesor lubiła grać w specyficzną grę, którą poznała w dzieciństwie – bambuko. Figury do niej były rozstawiane w wolnych chwilach w Piwnicach” - podkreślono na stronie UM Torunia.

Na swej drodze, uwiecznionej na ścianie bloku, spotyka także najwybitniejszego z astronomów, Mikołaja Kopernika. To on był dla niej wzorem uczonego. Urząd miasta przypomina, że jej uwielbienie dla astronoma było takich rozmiarów, że wśród jej postulatów była beatyfikacja naukowca, który „wstrzymał Słońce i ruszył Ziemię”.

„U szczytu wspinaczki zobaczymy Wilhelminę w symbolicznym budynku Obserwatorium w Piwnicach wzorowanym na budynku z Wilna - miastem, z którym profesor przez całe życie była mocno związana emocjonalnie spoglądającą przez teleskop Drapera, który pod koniec lat 40-tych przyjechał do Obserwatorium w Piwnicach z Harwardu dzięki staraniom astrofizyczki” - napisano na portalu miejskim.

Na odsłoniętej tablicy każdy zainteresowany znajdzie multum wskazówek biograficznych i treści, które pozwolą poznać bliżej życiorys badaczki. Rok 2025 był decyzją Rady Miasta Torunia rokiem Wilhelminy Iwanowskiej w 120. rocznicę jej urodzin.

Iwanowska urodziła się 2 września 1905 roku w Wilnie, a zmarła 16 maja 1999 roku w Toruniu. Matematykę studiowała na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. Przyjęcie propozycji pracy w obserwatorium astronomicznym od prof. Władysława Dziewulskiego pozwoliło jej w 1933 roku uzyskać doktora z astronomii. Cztery lata później uzyskała habilitację.

Dwa lata po jej przybyciu w 1945 roku do Torunia do Obserwatorium Astronomicznego UMK w Piwnicach trafił astrograf Drapera, a obserwacje nim rozpoczęto dwa lata później. Dzięki niemu stworzono nową dziedzinę astronomii - astrofizykę.

W latach 1948-1949 Iwanowska była na stażach naukowych w obserwatoriach w USA. Obserwatorium Astronomicznym UMK kierowała w latach 1952-1976. W 1962 roku zainstalowano tam największy teleskop optyczny w Polsce. W latach 1973-1978 była wiceprezydentem Międzynarodowej Unii Astronomicznej. W 1995 roku prof. Iwanowska została odznaczona Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski, a w 1997 otrzymała honorowe obywatelstwo Torunia. Jedna z planetoid na jej cześć nazywa się Iwanowska.

W pracy naukowej skupiała się na ruchu gwiazd w przestrzeni, fotometrii fotograficznej, gwiazdach zmiennych, widmach gwiazdowych i ewolucji galaktyk. Wśród jej najważniejszych prac są te dotyczące skali odległości we wszechświecie. (PAP)

twi/ rbk/