Żeby o kogokolwiek skutecznie się upominać, trzeba jak najlepiej zrozumieć jego naturę, a także uwarunkowania jego funkcjonowania w świecie. Próbujemy badać zwierzęta bez uprzedzeń - wskazują redaktorzy książki „Podstawowe pojęcia studiów nad zwierzętami”, Dorota Łagodzka i Dariusz Gzyra.
- Staraliśmy się, by książka łączyła rzetelność akademicką z wrażliwością na los zwierząt, obiektywizm badawczy z krytycznym spojrzeniem na to, jak ludzie traktują zwierzęta - powiedziała PAP Dorota Łagodzka.
Nasze postawy wobec zwierząt często pełne są sprzeczności - dotyczy to również prawodawstwa. Kochamy psy, zjadamy świnie, ubieramy się w krowy. Naukowcy skupili się m.in. na pojęciu „karnizm”. Jak zaznaczył Dariusz Gzyra, jest to pojęcie dobrze ugruntowane w studiach nad zwierzętami.
- Psycholożka Melanie Joy zaproponowała je ćwierć wieku temu. Oznacza tyleż powszechny, co często nieuświadomiony system przekonań, w wyniku którego współczesne społeczeństwa masowo eksploatują pozaludzkie zwierzęta. Krzywdzące wykorzystywanie zwierząt stanowi część normy społecznej, zarazem niektóre z gatunków mają zauważalnie wyższy status. W kulturze, której częścią jest przecież prawo, funkcjonuje choćby podział na tzw. zwierzęta gospodarskie i domowe. Karnizm to ideologia oparta na powszechnym korzystaniu z produktów powstałych kosztem zwierząt traktowanych całkowicie utylitarnie, kulturowo zaklasyfikowanych jako tzw. użytkowe - opisał badacz.
Dorota Łagodzka dodała, że karnizm jest normą społeczną, przez co „staje się przezroczysty”; „a przecież również jest ideologią i systemem wartości, tylko nie jest tak postrzegany z powodu swojej powszechności, podczas gdy idee go kwestionujące są etykietowane jako np. weganizm”.
Badacze zwrócili uwagę również na - jak to określili - negatywne i pozytywne prawa zwierząt. - Szacunek dla innej odczuwającej istoty i jej sprawiedliwe traktowanie oznacza nie tylko, że dba się na przykład o to, by nie powodować jej bólu i cierpienia. Krzywda może pochodzić także z zaniechań i niewykorzystania potencjału wsparcia. Trzeba pamiętać, że sprawiedliwość łączy się z obowiązkiem stwarzania warunków możliwie najlepszego życia wszystkich tworzących wspólnotę - podkreślił Dariusz Gzyra.
Dorota Łagodzka i Dariusz Gzyra są redaktorami naukowymi książki „Podstawowe pojęcia studiów nad zwierzętami”, wydanej przez Wydawnictwa UW (Warszawa 2025).
Krzysztof Łapiński (PAP)
krx/ bar/ ktl/
Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.
