- Dziś w zasadzie w większości szkół akademickich – większych i mniejszych – tworzone są centra czy grupy, które skupiają się na technologiach podwójnego zastosowania, najczęściej ukierunkowanych na lokalny przemysł, który jest rozrzucony po całej Polsce – powiedział w rozmowie z PAP prof. Arkadiusz Mężyk, były rektor Politechniki Śląskiej i honorowy przewodniczący Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich (KRASP), który specjalizuje się m.in. w tematyce przemysłu obronnego.

Przykładem takiego ośrodka jest właśnie Politechnika Śląska, w której od początku 2026 r. działa Centrum Technologii Obronnych i Podwójnego Zastosowania TOPAZ. Na podstawie przeprowadzonej ankiety uczelnia zdefiniowała 12 obszarów badawczych: pojazdy bezzałogowe, detekcja i rozpoznanie, cyberbezpieczeństwo, zarządzanie i logistyka, symulacje numeryczne, nowoczesne materiały, budowle ochronne, technologie kosmiczne, pojazdy specjalne, materiały wysokoenergetyczne, medycyna pola walki i bezpieczeństwo energetyczne. Obecnie potencjał badawczy w tych obszarach jest katalogowany.

Jak przypomniał prof. Mężyk, potencjał uczelni cywilnych dotyczący rozwoju polskiej myśli technologicznej w zakresie obronności wynika z historii. – Jeszcze kilka dekad temu, w czasach zimnej wojny, kierunek przepływu technologii (np. materiałowych) odbywał się od wojska czy uczelni wojskowych do gospodarki i codziennego użytku. Po tym okresie przemysł zbrojeniowy i wydatki na zbrojenia znacznie się zmniejszyły – wiele firm i ich kompetencji zniknęło z rynku; a zaczęła się rozwijać sfera cywilna. Tak też pojawiły się technologie podwójnego zastosowania, które też łatwiej utrzymać w okresie międzywojennym. A dziś okazuje się, że wiele obszarów technologicznych, tych cywilnych, znacznie wyprzedziło obszary implementowane już przez wojsko. Przykładem jest lotnictwo – cała awionika, wszystkie systemy związane z elektroniką, informatyką, nowoczesnymi materiałami – opowiadał.

Pytany, na ile technologie powstające na polskich uczelniach faktycznie są – lub mogą być – przełomowe, wskazał, że „mamy wiele technologii przełomowych, tylko że muszą być w odpowiednim czasie dostrzeżone”, a poza tym „wymagają one potem całego ekosystemu wdrożenia”. – Bez tego zanikną albo trafią do szuflady - skomentował.

Stąd też – kontynuował prof. Mężyk – kluczowa jest współpraca uczelni z jednostkami, które zajmują się wdrożeniami, np. z instytutami Sieci Badawczej Łukasiewicz.

W tym kontekście prof. Mężyk podkreślił również, że „przy obecnym stanie finansowania nauki dobrze byłoby sięgnąć również po środki europejskie”, np. z programów Europejskiej Agencji Obrony (EDA) czy Europejskiego Funduszu Obronnego (EDF).

Jak jednak tłumaczył, aby uczestniczyć w tych programach trzeba mieć rekomendację Ministerstwa Obrony Narodowej. – Gdyby Ministerstwo Obrony Narodowej trochę szerzej otworzyło tę furtkę i umożliwiło również uczelniom cywilnym - które nie mają jeszcze aż takiego dużego doświadczenia jak uczelnie wojskowe, bezpośrednio ministrowi podlegające - przystąpić do takich programów, na pewno byłoby to z korzyścią dla wszystkich stron – podkreślił prof. Mężyk.

Jak mówił, w warunkach wojennych, jak na Ukrainie, system działa inaczej – tam technologie są testowane pod względem bezpieczeństwa dla żołnierzy i czasem niemal od razu trafiają na front. – Mam nadzieję, że takiej ścieżki nie będziemy musieli doświadczać. Natomiast na pewno potrzebna jest większa otwartość. Wiem, że MON w zeszłym roku otworzyło jednostkę zajmującą się testowaniem technologii na odpowiednim poziomie gotowości technologicznej. Gdybyśmy jeszcze odblokowali EDA i EDF dla uczelni cywilnych, i dzięki temu trafili do europejskich konsorcjów, to oprócz nabywania dobrych praktyk uniknęlibyśmy ślepych zaułków, do których czasami wpadamy - rozwijając szczególnie takie technologie, które są niejawne nawet w publikacjach naukowych – mówił prof. Mężyk.

Z kolei pytany, czy KRASP planuje stworzyć katalog uczelni z poszczególnymi specjalizacjami w zakresie obronności - uznał, że to „dobry pomysł”, nad którym warto się zastanowić. (PAP)

(PAP)

Agnieszka Kliks-Pudlik

akp/ zan/