Tętniaki to patologiczne rozszerzenia tętnic, czyli naczyń doprowadzających do tkanek bogatą w tlen krew z serca. Mają kształt worka lub wrzeciona. Najczęściej powstają w miejscu rozgałęzienia tętnicy, pod wpływem działania ciśnienia krwi na uszkodzoną lub osłabioną ścianę naczynia. Powiększające się z czasem tętniaki mogą pękać, wywołując krwotoki, które w przypadku aorty brzusznej czy mózgu grożą śmiercią. Pęknięcie tętniaka mózgu prowadzi do krwotoku podpajęczynówkowego, uciskającego tkankę mózgu u jego podstawy.

Kierowany przez Monique H.M. Vlak zespół naukowców z uniwersytetu w Utrechcie na podstawie analizy ankiet wypełnianych przez pacjentów z krwotokiem podpajęczynówkowym (w trzy tygodnie po jego wystąpieniu) zidentyfikował osiem głównych czynników, mogących wyzwalać pęknięcie umiejscowionego wewnątrz czaszki tętniaka. Tego rodzaju tętniaki występują u około 2 proc. całej populacji, jednak niewiele z nich pęka. Pęknięciu sprzyja nadciśnienie, zaawansowany wiek i płeć żeńska.

Najczęstsze czynniki inicjujące pęknięcia tętniaka to spożycie kawy (10, 9 proc. przypadków, które można powiązać z jakimś czynnikiem wyzwalającym), energiczne ćwiczenia fizyczne(7,9 proc.), uderzenie w nos (5,4 proc.), stosunek seksualny (4, 3 proc.), mocne parcie na stolec( 3,6 proc.), spożycie zawierających kofeinę napojów typu cola (3,5 proc.), zaskoczenie (2,7 proc.) i gniew (1,3 proc.).

Jak wyjaśniają naukowcy, wszystkie te czynniki powodują nagłe i krótkotrwałe podwyższenie ciśnienia tętniczego, co powoduje pęknięcie i tak już napiętego tętniaka? Nie zalecają jednak rezygnacji z wysiłku fizycznego, ponieważ pozwala on obniżyć ryzyko wielu innych chorób układu krążenia. Warto natomiast ograniczyć picie kawy i zapobiegać zaparciom poprzez odpowiednią dietę i stosowanie środków przeczyszczających.

Choć ryzyko pęknięcia wzrasta także wkrótce po wypiciu alkoholu, szybko z powrotem się ono obniża. Niewiele osób z tętniakiem ma przed jego pęknięciem takie ostrzegawcze objawy jak wymioty, zaburzenia widzenia, utrata przytomności czy silne bóle głowy - u większości nic nie zapowiada zbliżającego się pęknięcia. Na szczęście coraz częściej wykrywa się wcześnie tętniaki za pomocą badań obrazowych mózgu - chociażby rezonansu magnetycznego. PMW

PAP - Nauka w Polsce

krf/bsz