Specjalista mówił o tym podczas konferencji dla dziennikarzy „Diabetologia 2026”, zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Cukrzycy, który przypada 14 listopada. W tym roku jego główne hasło to „Wczesne rozpoznanie cukrzycy” (Early action on diabetes).

Nowej generacji leki, tzw. analogi ludzkiego hormonu GLP-1, okazały się skuteczne w leczeniu cukrzycy, jak i choroby otyłościowej. Wiele osób otyłych choruje na cukrzycę typu 2. Według najnowszych danych badania WOBASZ3 na cukrzycę choruje w Polsce ponad 3 mln osób, choć podejrzewa się, że faktyczna liczba chorych sięga nawet 4 mln (wiele osób nie wie, że cierpi na tę chorobę, bo nie bada poziomu glukozy we krwi). Z otyłością z kolei zmaga się 6,4 mln dorosłych Polaków. 

Ogromne znaczenie ma wczesne rozpoczęcie leczenia, zarówno w przypadku cukrzycy, jak i choroby otyłościowej. – Im wcześniejsze leczenie, tym bardziej jest ono skuteczne, bo mniej jest powikłań  – zaznaczył prof. Leszek Czupryniak, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

GLP-1, czyli glukagonopodobny peptyd-1, to naturalny hormon jelitowy (tzw. hormon inkretynowy), wydzielany przez komórki jelita cienkiego w odpowiedzi na spożycie pokarmu. Reguluje on poziom cukru we krwi, zmniejsza apetyt i spowalnia opróżnianie żołądka. U osób z chorobą otyłościową ten hormon działa niewystarczająco, dlatego mają one większy apetyt, częściej sięgają po produkty spożywcze, a podczas posiłku dłużej je spożywają.

Analogi ludzkiego hormonu GLP-1 poprawiły skuteczność leczenia cukrzycy, a jednocześnie zrewolucjonizowały leczenie choroby otyłościowej. – Jeśli nie będą one aż tak drogie, jak teraz, to niemal wszyscy będziemy je kiedyś zażywali – uważa prof. Czupryniak. 

Podkreślił, że w USA i Unii Europejskiej zaleca się, by te leki wprowadzać jak najwcześniej, najlepiej zaraz po rozpoznaniu cukrzycy. – Czasami stosowane są nawet wcześniej, bo podaje się je osobom z otyłością, które mają jeszcze prawidłowy poziom glikemii – dodał. 

W leczeniu otyłości wykorzystywanych jest kilka leków zawierających analogi GLP-1, takie jak liraglutyd, semaglutyd oraz tirzepatyd. Kolejne tego typu preparaty są w końcowej fazie badań i wkrótce również będą dostępne. Wykazują one podobny sposób działania, ale zawierają różne cząsteczki, dawki oraz ich postacie. 

Na ogół leki te podawane są w iniekcjach raz na tydzień, ale od niedawna pojawiły się pierwsze analogi GLP-1 zażywane raz dziennie w tabletkach. Pierwszy taki lek w lipcu 2026 r. został zarejestrowany w  Unii Europejskiej.

– Zaletą tych leków jest również to, że lecząc cukrzycę, zmniejszamy ryzyko zgonu kardiologicznego – podkreślił prof. Czupryniak. W zależności od określonego leku o 12 - 26 proc. mniejsza jest liczba udarów mózgu oraz zgonów sercowo–naczyniowych w porównaniu do placebo. O 24 proc. mniej jest ciężkich powikłań nerkowych w cukrzycy typu 2 u osób z chorobą nerek. A z najnowszych badań wynika, że tirzepatyd zmniejsza również bezdech senny u osób z otyłością.

– Te leki trzeba jednak zażywać, bo jak się przerwie terapię, to nie znam nikogo, kto by nie przytył – ostrzegł prof. Czupryniak. – Są też osoby, które schudły nieznacznie i są rozczarowane. Jedynie cukier zawsze się poprawia. Z badań wynika, że redukcja masy ciała sięga na ogół od 11,2 proc. do 20 proc., a przypadku będącego w końcowej fazie badań leku o nazwie retatrutyd wynosi nawet 25 proc. To efekt zbliżony do tego, jaki oferuje operacja bariatryczna, która zapewnia 31,2 proc. redukcji masy ciała. 

Prof. Czupryniak zaznaczył, że w leczeniu cukrzycy, jak i choroby otyłościowej nie można się ograniczyć jedynie do zażywania leków, choćby najbardziej skutecznych. – Analogi GLP-1 nie zastępują ruchu, najlepiej działają jako część planu leczenia, a nie jego zamiennik – dodał. Najbardziej zalecane są ćwiczenia siłowe dwa, trzy razy w tygodniu.

Analogi GLP-1 są refundowane w leczeniu cukrzycy. Odpłatność wynosi 30 proc., a dla seniorów w wieku 65 plus leki te są bezpłatne, jeśli spełniają oni określone kryteria choroby. – Choroba otyłościowa wciąż jednak czeka na refundowane leczenie – dodał prof. Leszek Czupryniak. Jego zdaniem warto to zrobić, gdyż zmniejszenie plagi otyłości przyniesie wielkie korzyści zdrowotne i ekonomiczne. 

Zbigniew Wojtasiński (PAP)

zbw/ agt/