Domieszki materiałów zawierających węgiel mogą uniemożliwiać wykrycie błękitu egipskiego, jednego z najstarszych syntetycznych pigmentów – ustalił badacz z Uniwersytetu Amsterdamskiego. W eksperymentach już 10-procentowa zawartość takich materiałów całkowicie tłumiła sygnał wykorzystywany w analizie zabytków.
Ignacio Sánchez Abenante, absolwent konserwacji i restauracji dziedzictwa kulturowego na Uniwersytecie Amsterdamskim (UvA), zbadał ograniczenia jednej z metod identyfikowania błękitu egipskiego w zabytkach. Za swoje badania otrzymał nagrodę Rijksmuseum Migelien Gerritsen Thesis Award 2026.
Błękit egipski jest jednym z najstarszych znanych syntetycznych pigmentów. Stosowano go w starożytności do barwienia malowideł i przedmiotów dekoracyjnych. Dziś jego obecność można identyfikować za pomocą specjalistycznych technik obrazowania.
Jedną z nich jest obrazowanie luminescencji wzbudzanej światłem widzialnym (VIL). Metoda wykorzystuje właściwość błękitu egipskiego, polegającą na emitowaniu promieniowania w bliskiej podczerwieni po oświetleniu go światłem widzialnym.
Punktem wyjścia była obserwacja dokonana przez dr Grzegorza Nehringa i zespół Mobilnego Laboratorium CSMC w ramach projektu Colourful Qenna (Eliza Jacobi, dr Daniel Soliman, dr Grzegorz Nehring, Rijksmuseum van Oudheden w Lejdzie / Centre for the Study of Manuscript Cultures, Uniwersytet w Hamburgu). Jak stwierdzili, w niektórych fragmentach Księgi Umarłych Qenny błękit egipski, potwierdzony spektroskopią Ramana, nie dawał sygnału VIL (publikacja zespołu jest w przygotowaniu). Sánchez Abenante, opierając się na tej obserwacji, zbadał na próbkach modelowych, jakie czynniki materiałowe mogą wygaszać luminescencję.
Aby wyjaśnić rozbieżność, badacz przeprowadził serię eksperymentów na specjalnie przygotowanych próbkach. Sprawdzał, w jaki sposób różne materiały wpływają na możliwość wykrycia charakterystycznej luminescencji pigmentu.
Najsilniejsze zakłócenia powodowały materiały zawierające węgiel. Przy ich 10-procentowym stężeniu sygnał luminescencyjny przestawał być wykrywalny.
Oznacza to, że negatywny wynik analizy VIL nie musi świadczyć o nieobecności błękitu egipskiego. Pigment może znajdować się w badanym obiekcie, ale jego sygnał pozostaje niewidoczny dla aparatury.
Odkrycie ma znaczenie dla konserwatorów i historyków sztuki badających starożytne zabytki. Wskazuje na konieczność ostrożnej interpretacji wyników oraz, w niektórych przypadkach, stosowania dodatkowych metod analitycznych.
Nagrodę za pracę magisterską przyznaje Rijksmuseum od 2013 r. Wyróżnienie obejmuje 1000 euro i ma zachęcać młodych badaczy do publikowania wyników prac z zakresu konserwacji i historii technik artystycznych.
Patryk Kulpok (PAP)
pmk/ zan/
Fundacja PAP zezwala na bezpłatny przedruk artykułów z Serwisu Nauka w Polsce pod warunkiem mailowego poinformowania nas raz w miesiącu o fakcie korzystania z serwisu oraz podania źródła artykułu. W portalach i serwisach internetowych prosimy o zamieszczenie podlinkowanego adresu: Źródło: naukawpolsce.pl, a w czasopismach adnotacji: Źródło: Serwis Nauka w Polsce - naukawpolsce.pl. Powyższe zezwolenie nie dotyczy: informacji z kategorii "Świat" oraz wszelkich fotografii i materiałów wideo.
