Rada Języka Polskiego została powołana 9 września 1996 r. uchwałą nr 17/96 Prezydium Polskiej Akademii Nauk jako Komitet przy Prezydium PAN. Powstawała w świecie innym niż ten, w którym obecnie funkcjonuje. Jednak prof. Łaziński uważa, że świat nie zmienił się aż tak bardzo.

- W życiu języka 30 lat to chwila. Rada powinna reagować na zmieniającą się rzeczywistość, ale język i językoznawcy reagowali na nią zawsze. Pamiętajmy, że ustawa daje Radzie prawo decyzji wyłącznie w sprawach ortograficznych. Pozostałe dokumenty mają charakter opinii. Przyjmujemy te opinie większością głosów, oczywiście różnimy się w poglądach na język i świat — podkreślił językoznawca.

Dopytywany, czy Rada w kolejnych latach będzie podążać za uzusem i społecznymi oczekiwaniami, czy też stanie na straży tradycji, odpowiedział: — Myślę, że ostra opozycja tradycji i uzusu jest uproszczeniem. Tradycja to zawsze jakiś wybór z przeszłości. Choć wydaje nam się, że spieramy się o język najgwałtowniej w historii, nasi przodkowie także się spierali o feminatywy, o przyimki przed nazwą krajów graniczących z Polską od wschodu, o nazwy etniczne: Rusini czy Ukraińcy.

Powiedział, że spory o ortografię po reformie 1936 r. były na pewno głośniejsze niż te dzisiejsze.

— Spierali się językoznawcy, publicyści, politycy. Tylko nie było portali społecznościowych — zwrócił uwagę członek RJP.

Dodał, że język dostosowuje się do rzeczywistości, czerpiąc z tradycji. — Ściśle mówiąc: nie język jako system, tylko użycie języka — doprecyzował. — Najwyraźniejsze zmiany zachodzą w sferze publicznej. Rolą językoznawców jest opisać zmiany, które już widać w tekstach: we frekwencji, typowych połączeniach wyrazów. Dopiero wtedy formułujemy opinie, jak wspomniałem – niewiążące i nie zawsze jednomyślne – podkreślił.

1 stycznia weszło w życie 11 zmian w ortografii ustanowionych przez Radę Języka Polskiego.

Prof. Łaziński pytany, czy to zamyka etap porządkowania polskich zasad pisowni na dłuższą chwilę, czy przeciwnie – otworzyło drogę do kolejnych zmian, na które Polacy czekają, odpowiedział: — Zmiany w ortografii to jedyna niekwestionowana prerogatywa Rady. W większości głosowałem za zmianami przygotowanymi przez zespół. Oczywiście, nie wszystkim się podobają. Wciąż trwa dyskusja w czasopismach językoznawczych, w prasie ogólnej rzadziej. Prawdopodobnie można było w niektórych miejscach wprowadzić przepisy bardziej jednoznaczne, prostsze. Jednak żadne zasady ortografii nie są idealne. Te nowe, tegoroczne, są moim zdaniem prostsze od starych i trzeba się do nich zacząć przyzwyczajać.

— Nie wiem, czy Polacy czekają na kolejne zmiany w ortografii. Duże reformy odbywają się dla najważniejszych języków co kilkadziesiąt albo i ponad sto lat, rzadziej niż zmiany konstytucji czy systemu monetarnego — powiedział.

Prof. Andrzej Markowski w 2016 r. w artykule „Dwudziestolecie rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN” pisał: „Jednym z wniosków przyjętych we Wrocławiu w roku 1995 na ogólnopolskiej konferencji nazwanej Forum Kultury Słowa był postulat powołania ogólnopolskiej instytucji naukowej zajmującej się kwestiami polityki językowej, w tym zwłaszcza kultury języka, niezwiązanej z żadnym organem politycznym. Postulat ten został zrealizowany już w następnym roku”.

10 grudnia 1996 r. Rada zebrała się na pierwszym posiedzeniu. Obrady otworzył ówczesny prezes PAN prof. Leszek Kuźnicki. Wybrano przewodniczącego Rady — został nim prof. Walery Pisarek — oraz trzech jego zastępców: prof. Jana Doroszewskiego (reprezentującego nauki medyczne), prof. Andrzeja Markowskiego (językoznawcę) i prof. Antoniego Mazurkiewicza (informatyka). Sekretarzem Rady został Piotr Wojciechowski (literat).

Można zauważyć, od początku w Radzie zasiadali przedstawiciele nie tylko językoznawstwa, lecz także innych dyscyplin naukowych, a także działacze kultury i oświaty.

Jak wspominał prof. Markowski, „początki działalności Rady były skromne”. „Rada nie miała nawet swojego pokoju, w którym można by zwoływać zebrania prezydium (zebrania plenarne odbywały się i odbywają w salach Pałacu Staszica) i prowadzić sekretariat. Dopiero mniej więcej po trzech latach udało się uzyskać i zaadaptować na potrzeby sekretariatu Rady niewielki pokój nr 16 w Pałacu Staszica. Posiadanie własnej, choćby bardzo skromnej siedziby stało się istotne zwłaszcza po tym, kiedy Rada Języka Polskiego uzyskała umocowanie w systemie prawnym RP. Otóż w ustawie z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim trzy artykuły poświęcono Radzie” - przypomniał.

Od maja 2000 r. RJP działa na mocy Ustawy o języku polskim z 7 października 1999 r., uchwalonej przez Sejm RP. Zajmuje się różnorodnymi sprawami dotyczącymi rozwoju i używania języka polskiego. Obecnie liczy 36 członków, w pierwszej kadencji było 28 osób. Rada obraduje co najmniej dwa razy w roku.

Prof. Walery Pisarek był pierwszym przewodniczącym (w latach 1996-2000) Rady i jej honorowym przewodniczącym (w latach 2000-2017). Od maja 2000 r. do marca 2019 r. przewodniczącym Rady był prof. dr hab. Andrzej Markowski. Od marca 2019 r. przewodniczącą jest dr hab. prof. UW. Katarzyna Kłosińska.

Na stronie RJP napisano, że „Rada, jako »instytucja opiniodawczo-doradcza w sprawach używania języka polskiego« zakresem swego działania obejmuje wszelkie sprawy dotyczące używania i rozwoju języka polskiego. (...) Do zadań Rady należy m.in. stała dbałość o język polski i jego ochrona jako ogólnonarodowego dobra kultury i dziedzictwa narodowego oraz upowszechnianie wiedzy o polszczyźnie w prasie, radiu i telewizji, a także na konferencjach naukowych i popularnonaukowych oraz za pomocą własnych publikacji”.

Dodano, że „Rada wypowiada się we wszystkich istotnych kwestiach dotyczących współczesnej polszczyzny, współtworzy politykę językową państwa, analizuje polszczyznę używaną publicznie”.

„W szczególności Rada wydaje opinie i formułuje ekspertyzy dotyczące używania języka polskiego w działalności publicznej i obrocie prawnym, a zwłaszcza w reklamie, prasie, radiu, telewizji i administracji. Opiniuje nazwy proponowane dla firm, towarów i usług, wypowiada się także w kwestii nietypowych form imion. Do 2024 r. przewodniczący i sekretarz Rady udzielili około 5400 takich opinii” - informuje strona RJP. (PAP)

Nauka w Polsce

ksi/ miś/