Zespół z Mass General Brigham (USA) informuje, że badanie krwi mierzące poziom fosforylowanego białka tau 217 w osoczu (pTau217), znanego biomarkera choroby Alzheimera, pozwala przewidywać przyszłe pogorszenie funkcji poznawczych u tych starszych osób, które w momencie badania pozostają poznawczo zdrowe. Może też wskazywać postęp zmian widocznych w jak dotąd najdokładniejszym badaniu PET (pozytonowa emisyjna tomografia komputerowa).

Wyniki te mogą więc pomóc w przesunięciu diagnostyki na wcześniejszy etap, umożliwiając prostsze i wcześniejsze przewidywanie choroby oraz wskazanie osób zagrożonych.

„Kiedyś uważaliśmy, że wykrycie zmian w badaniu PET jest najwcześniejszym sygnałem postępu choroby Alzheimera i sygnalizuje odkładanie się amyloidu w mózgu na 10-20 lat przed pojawieniem się objawów” - przypomniał dr Hyun-Sik Yang, autor pracy opublikowanej w piśmie „Nature Communications” (DOI 10.1038/s41467-026-71269-3). - „Teraz jednak widzimy, że pTau217 można wykryć nawet o kilka lat wcześniej, na długo przed pojawieniem się wyraźnych nieprawidłowości w badaniach PET amyloidu”.

Badacze przypominają, że w ubiegłym roku FDA dopuściła do użytku pierwsze badanie krwi w kierunku choroby Alzheimera. Nowe badanie dostarcza natomiast ważnych dowodów na potencjał predykcyjny tego rodzaju testów krwi.

Wzięło w nim udział 317 poznawczo zdrowych starszych osób uczestniczących w Harvard Aging Brain Study (HABS), które obserwowano średnio przez osiem lat. U ochotników w wieku od 50 do 90 lat wykonywano badania krwi pod kątem pTau217, powtarzane badania PET amyloidu i tau oraz testy funkcji poznawczych. Naukowcy sprawdzali, czy początkowy poziom pTau217 oraz jego zmiany w czasie pozwalają przewidywać przyszłe odkładanie się amyloidu i białka tau, czyli nieprawidłowe nagromadzenie się źle sfałdowanych białek wewnątrz neuronów mózgu, a także pogorszenie funkcji poznawczych.

Jak się okazało, wyższe stężenia pTau217 przewidywały szybsze narastanie zmian związanych z chorobą Alzheimera, nawet gdy początkowe badania obrazowe mózgu wyglądały prawidłowo. Wzrost poziomu pTau217 obserwowano często zanim wyniki badania PET amyloidu miały wartość dodatnią.

Co istotne, u uczestników z niskim poziomem pTau217 na początku badania prawdopodobieństwo znacznego nagromadzenia amyloidu beta w badaniach PET, nawet w ciągu wielu lat obserwacji, było bardzo małe.

„To, co szczególnie zwróciło naszą uwagę, to fakt, że nawet gdy skany amyloidowe wyglądają prawidłowo, biomarker pTau217 potrafi wskazać osoby, u których później pojawi się dodatni wynik amyloidowy” - mówi dr Yang. - „Pokazuje ono również, że osoby z niskim poziomem pTau217 prawdopodobnie przez kilka kolejnych lat pozostaną amyloidowo ujemne”.

Jak podkreślają naukowcy, na razie jest jeszcze za wcześnie, aby zalecać badanie pTau217 w rutynowej praktyce. Liczą oni jednak na to, że wyniki ich badania posłużą jako skalowalne narzędzie przesiewowe do badań klinicznych ukierunkowanych na zapobieganie chorobie Alzheimera i pomogą identyfikować osoby obarczone wyższym ryzykiem.

Według badaczy docelowo biomarkerowe badania krwi mogłyby być wykorzystywane w rutynowej profilaktyce zdrowotnej i stanowić bardziej przystępną cenowo alternatywę dla badań PET. „Ponieważ ta dziedzina rozwija się bardzo szybko, z ekscytacją obserwujemy, jak odkrycia naukowe są błyskawicznie przekładane na zastosowania kliniczne” - mówi dr Jasmeer Chhatwal, neurolog z Mass General Brigham Neuroscience Institute, współautor pracy. - „Próbując przewidzieć, u kogo w przyszłości wynik amyloidowy stanie się dodatni, staramy się cofnąć moment wykrycia choroby, aby umożliwić wcześniejsze prognozowanie choroby Alzheimera”.

Marek Matacz (PAP)

mat/ zan/